نگاهی به ۶۵ سالگی توافق‌نامه جذب نیروی کار آلمان و ترکیه: از کار موقت تا یافتن خانه و وطن جدید

آغاز یک مسیر تاریخی؛ توافق‌نامه جذب نیروی کار در سال ۱۹۶۱

هنگامی که کشورهای آلمان و ترکیه در سال ۱۹۶۱ میلادی توافق‌نامه جذب نیروی کار (Anwerbeabkommen) را امضا کردند، هیچ‌کس انتظار نداشت که صدها هزار نفر از این افراد برای همیشه در آلمان بمانند و این کشور را به خانه و وطن جدید خود تبدیل کنند. بر اساس آمارهای موجود، بین سال‌های ۱۹۶۱ تا ۱۹۷۳ میلادی، حدود ۸۷۰ هزار نیروی کار ترکیه‌ای وارد آلمان شدند. در آن دوران، تصور دولت وقت آلمان غربی این بود که این افراد پس از چند سال کار، کشور را ترک خواهند کرد؛ به همین دلیل هیچ‌گونه دوره‌های ادغام در جامعه یا آموزش زبان آلمانی برای آن‌ها تدارک دیده نشده بود و این کارگران اغلب در اقامتگاه‌های کارگری و جدا از سایر مناطق مسکونی زندگی می‌کردند.

چالش‌های نسل اول و دوم در مسیر ادغام در جامعه آلمان

ورود به این کشور برای نسل اول مهاجران بسیار دشوار بود؛ چرا که آن‌ها بدون آشنایی با زبان آلمانی و وارد فرهنگ و دنیایی کاملاً متفاوت شده بودند. با این حال، صدها هزار مرد ترکیه‌ای در آلمان ماندگار شدند و به مرور زمان خانواده‌های خود را نیز به این کشور آوردند. آتیلا توسون (Atila Tosun)، یکی از همین افراد است که در سال ۱۹۷۹ و در سن ۱۳ سالگی به همراه ارقام خانواده‌اش به کلن آمد. او در مدرسه‌ای آلمانی و در کلاس‌های حمایتی که به زبان ترکی برگزار می‌شد تحصیل کرد و به دلیل نیاز خانواده به پشتیبانی مالی، مجبور بود بعد از مدرسه و در روزهای پایان هفته کار کند. با وجود نبود حمایت‌های دولتی، او توانست مدرک تحصیلی و مدرک مهارت حرفه‌ای خود را دریافت کند و از سال ۱۹۹۱ صاحب یک قصابی در منطقه اِرن‌فلد کلن شود.

موفقیت حاصل تلاش‌های فردی و پیوندهای انسانی

یونس اولوسوی (Yunus Ulusoy) از مرکز مطالعات ترکیه در اسن، معتقد است داستان‌های موفقیت نسل‌های دوم و بعدی مهاجران، حاصل تلاش‌های شخصی خودِ این افراد بوده است و نه برنامه‌ها یا کمک‌های دولتی. در واقع، ارتباطات انسانیِ خصوصی، معلمان دلسوز و همسایگانی که به این خانواده‌ها کمک می‌کردند، نقش اصلی را در ادغام آن‌ها ایفا کردند. با این حال، همان‌طور که پژوهشگران اشاره می‌کنند، جامعه آلمان در آن زمان ارزش چندانی برای زبان، تاریخ و دین این افراد قائل نبود و تا مدت‌ها به چشم غریبه به آن‌ها می‌نگریست. اما امروز، پس از گذشت ۶۵ سال از امضای آن توافق‌نامه، این افراد به بخشی جدایی‌ناپذیر از جامعه آلمان تبدیل شده‌اند و در نقش سیاستمدار، هنرمند و فعال فرهنگی به شکل فعالانه در ساختن جامعه مشارکت دارند.

تأثیرات نابرابری‌های ساختاری و نگاه نسل‌های جدید به آینده

با وجود موفقیت‌های به دست آمده، نابرابری‌های ساختاری سال‌های نخستین همچنان تأثیرگذار هستند. طبق گفته ناتالی پاولیک (Natalie Pawlik)، نماینده دولت آلمان در امور ادغام، فرزندان و نوادگان این کارگران مهاجر هنوز هم با شانس‌های تحصیلی پایین‌تری مواجه هستند و در بازار کار یا هنگام جستجوی مسکن با تبعیض و پیش‌داوری روبرو می‌شوند. با این حال، آلمان برای بسیاری از آن‌ها به خانه واقعی تبدیل شده است؛ به‌طوری که نسل‌های جدیدتر دیگر در آلمانی بودن خود تردیدی ندارند و کشوری مانند ترکیه را صرفاً از طریق سفر‌های تعطیلاتی می‌شناسند، هرچند که همچنان با احترام و قدردانی از زحمات نسل‌های گذشته، فرهنگ و زبان مادری خود را حفظ می‌کنند.