آیا شوفا وعده شفافیت خود را شکسته است؟ افشاگری تازه‌ درباره سیستم اعتبارسنجی در آلمان

مؤسسه شوفا (Schufa) به عنوان قدرتمندترین آژانس اعتبارسنجی در آلمان که اطلاعات بیش از ۶۸ میلیون نفر را در اختیار دارد، چندی پیش با شعار ایجاد «شفافیت کامل» از مدل جدید اعتبارسنجی (Score) خود رونمایی کرد. در این طرح ادعا شده بود که معیارها از ۱۰۰ مورد به ۱۲ مورد کاهش یافته و سیستم ارزیابی توان مالی افراد کاملاً شفاف و قابل محاسبه خواهد بود؛ موضوعی که حتی تمجید استفانی هوبیگ، وزیر حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان را نیز به همراه داشت. اما نتایج تحقیقات جدید NDR و روزنامه Süddeutsche Zeitung (SZ) نشان می‌دهد که این وعده‌های بزرگ، ظاهراً چیزی جز یک ادعای پوچ نبوده است.

کشف امتیازهای پنهان و پیچیده برای مشتریان شرکتی

بر اساس تحقیقات منتشرشده، شوفا به صورت مخفیانه ارزیابی‌های جدید و بسیار پیچیده‌تری را توسعه داده و آن‌ها را به مشتریان شرکتی خود مانند بانک‌ها، شرکت‌های بیمه و اپراتورهای تلفن همراه ارائه می‌دهد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که برخلاف ادعای اولیه، تنها یک مدل امتیازدهی جدید وجود ندارد، بلکه چندین مدل مختلف و روش‌های کسب‌وکاری تازه ایجاد شده که شفافیت وعده‌داده‌شده را زیر سؤال می‌برد. ماتیاس اشپیل‌کامپ از سازمان حفاظت از داده‌ها (AlgorithmWatch) این اقدام را یک «فریب بزرگ» خوانده است.

امتیاز اختصاصی خریداران مسکن و مشکلا‌ت شفافیت

یکی از مهم‌ترین یافته‌ها، وجود یک امتیاز ویژه و ناشناخته برای خریداران مسکن تحت عنوان «امتیاز رهن نسل جدید» (Hypotheken-Score) است که از تابستان ۲۰۲۵ به مؤسسات مالی ارائه می‌شود. شوفا در پاسخ به تحقیقات NDR و SZ از افشای جزئیات این مدل اختصاصی خودداری کرده و تنها اعلام کرده که این امتیاز هفته‌ای ۳۰۰ بار استعلام می‌شود و جزئیات آن زمانی اعلام خواهد شد که در بازار وام مسکن اهمیت یابد. کلودیو زایتس-براندالمایر، کارشناس بازار مالی از اتحادیه سازمان‌های مصرف‌کننده (VZBV)، این موضوع را یک «مشکل شفافیت جدی» می‌داند، چرا که متقاضیان بر اساس معیارهای نامشخصی ارزیابی می‌شوند که می‌تواند در قراردادهای بلندمدت مسکن، هزاران یورو به زیان آن‌ها تمام شود.

فروش داده‌های اضافی و ابهام در نحوه محاسبه اعتبار

علاوه بر امتیازهای اختصاصی، شوفا پکیج‌های داده‌ای متفاوتی را شامل ۴۰ معیار تکمیلی به شرکت‌ها می‌فروشد. اطلاعاتی نظیر مجموع مبلغ وام‌ها و قراردادهای لیزینگ، تعداد کارت‌های اعتباری و تعداد حساب‌های بانکی افتتاح‌شده در سال جاری که در امتیاز معمولی شوفا لحاظ نمیشوند، به بانک‌ها و فروشندگان ارائه می‌شود تا خودشان توان مالی متقاضی را محاسبه کنند. در این فرآیند، فرد متقاضی حتی در صورت درخواست استعلام داده‌ها از شوفا، فقط امتیاز معمولی خود را می‌بیند و هرگز متوجه نمی‌شود که ارزیابی واقعی توان مالی او با استفاده از این داده‌های اضافی چگونه انجام شده است.

وضعیت فعلی و دوره‌ی انتقالی تا پایان سال ۲۰۲۸

در حال حاضر شوفا مدعی است که این خدمات داده‌ای اضافی تنها به تعداد محدودی از مشتریان بزرگ پیشنهاد شده و هنوز هیچ شرکتی از امتیاز جدید به همراه اطلاعات تکمیلی استفاده نمیکند. همچنین شوفا اعلام کرده که قراردادهای قبلی محاسبه امتیاز سفارشی برای شرکت‌ها را تا پایان سال بعد از آینده فسخ کرده است، هرچند محاسبه امتیاز برای این شرکت‌ها را به شکل دیگری ادامه می‌دهد. با این حال، با توجه به وجود یک دوره انتقالی تا پایان سال ۲۰۲۸، شرکت‌ها همچنان به مدل‌های قدیمی و غیرشفاف شوفا اتکا می‌کنند و چالش‌های حقوقی مانند دادخواست‌های دسته‌جمعی ناشی از «پایگاه‌داده سایه» نیز این آژانس را تهدید می‌کند.