بحران در صنعت خودروی آلمان و سرنوشت ساعات کاری: آیا هفته ۳۵ ساعته دوام می‌آورد؟

بحران بی‌سابقه در بزرگ‌ترین صنعت آلمان

صنعت خودروسازی آلمان که از دیرباز نماد قدرت اقتصادی این کشور بوده، هم‌اکنون با بحرانی عمیق دست‌وپنجه نرم می‌کند. هزینه‌های بالای تولید، تعرفه‌های تنبیهی ایالات متحده، رقابت فشرده از سوی چین و فرآیند دشوار گذار به سمت خودروهای برقی، این صنعت را تحت فشار شدید قرار داده است. غول‌های خودروسازی نظیر فولکس‌واگن، مرسدس بنز و ب‌ام‌و برنامه‌های خود را برای کاهش سطح تولید و مدیریت هزینه‌ها اعلام کرده‌اند. آمارها نشان می‌دهند که تعدیل نیرو در بخش خودرو سرعت بیشتری نسبت به سایر بخش‌های صنعتی آلمان دارد. به عنوان نمونه، فولکس‌واگن در نظر دارد تا پایان دهه جاری حدود ۱۵ درصد از نیروی کار جهانی خود (معادل ۱۰۰,۰۰۰ شغل) را کاهش دهد و ب‌ام‌و نیز از تعدیل حداکثر ۸,۰۰۰ شغل (حدود ۵ درصد از نیروهایش) تا پایان سال ۲۰۲۷ خبر داده است. قطعه‌سازان بزرگی مانند بوش و ZF فریدریشس‌هافن نیز به دلیل شرایط سخت بازار جهانی دست به تعدیل هزاران نیروی کاری زده‌اند.

پیشنهاد افزایش ساعات کاری برای کاهش هزینه‌ها

بر اساس گزارش موسسه مشاوره اولیور وایمن، متوسط هزینه نیروی کار به ازای هر خودرو در آلمان ۳,۳۰۷ دلار (۲,۸۸۲ یورو) است، در حالی که این رقم در ژاپن ۷۶۹ دلار و در چین ۵۹۷ دلار برآورد می‌شود. برای مواجهه با این تفاوت فاحش و بهبود توان رقابتی، مدیران صنعت خودرو پیشنهاد داده‌اند که ساعات کاری کارکنان بدون افزایش دستمزد، از ۳۵ ساعت در هفته به ۴۰ ساعت تغییر یابد. هفته کاری ۳۵ ساعته که حاصل توافقات دسته‌جمعی دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ میلادی است، به نمادی از دوران اوج رقابت‌پذیری آلمان تبدیل شده بود؛ دورانی که به گفته فردیناند دودنhöفر، مدیر مرکز تحقیقات خودرو (CAR) در بوخوم، دیگر به پایان رسیده است. به گفته او، تعداد شاغلان این صنعت از حدود ۸۳۰,۰۰۰ نفر در سال ۲۰۱۸ به زیر ۷۰۰,۰۰۰ نفر در حال حاضر رسیده و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ به ۵۰۰,۰۰۰ نفر کاهش یابد.

مخالفت شدید اتحادیه‌های کارگری و اعتراضات سراسری

اتحادیه‌های کارگری آلمان به شدت با طرح افزایش ساعات کاری مخالفت کرده و آن را هجمه‌ای به حقوق نیروی کار می‌دانند. کریستیانه بنر، رئیس اتحادیه پرنفوذ IG Metall، اعلام کرده که کارگران پیش از این کاهش دستمزدها و امتیازاتی به ارزش چند میلیارد یورو را پذیرفته‌اند، اما باز هم از آن‌ها خواسته می‌شود فداکاری بیشتری کنند. این اتحادیه تأکید دارد که مشکل اصلی خودروسازان آلمانی تقاضای ضعیف و ظرفیت خالی کارخانه‌هاست، نه کمبود ساعات کاری. اتحادیه اعلام کرده که با طولانی‌تر شدن ساعات کار، حتی یک خودروی اضافی هم به فروش نخواهد رفت. در همین راستا، IG Metall در تاریخ ۲۱ سپتامبر تظاهراتی را در بیش از ۲۰۰ نقطه از کشور علیه تعدیل نیرو و تغییر شرایط کاری برگزار کرده است.

دیدگاه کارشناسان و ارزیابی اقتصادی

از دیدگاه فردیناند دودنhöفر، اتحادیه‌ها برای دستاوردهای ۲۰ سال پیش می‌جنگند و واقعیت‌های امروز را فراموش کرده‌اند. او برآورد می‌کند که تغییر هفته کاری از ۳۵ به ۴۰ ساعت، هزینه‌های پرسنلی را تا ۱۳ درصد کاهش می‌دهد که این امر بدون کسر دستمزد، شرایط حفظ مشاغل در آلمان را فراهم می‌سازد. از سوی دیگر، استفان براتزل، رئیس مرکز مدیریت خودرو (CAM) در برگیش گلادباخ، اشاره می‌کند که هفته کاری ۳۵ ساعته یک دستاورد کلیدی برای اتحادیه‌ها بوده و رویارویی میان مدیریت و کارگران اجتناب‌ناپذیر است. با این حال، افزایش ساعات کار با دستمزد ثابت، به صورت ریاضی هزینه کار در هر ساعت را کاهش می‌دهد و این پرسش را مطرح می‌کند که بار مالی این گذار چگونه باید بین شرکت‌ها و کارکنان تقسیم شود.

راهکارهای ساختاری برای احیای صنعت خودرو

کارشناسان معتقدند کاهش هزینه نیروی کار لازم است، اما به تنهایی مشکلات ساختاری و عمیق این صنعت را حل نمی‌کند. به گفته براتزل، پنج ساعت کار بیشتر در هفته نمی‌تواند به تنهایی پیروزی در مسابقه فناوری با چین را تضمین کند. خودروسازان آلمانی برای بازگرداندن مزیت رقابتی خود باید خودروهای برقی جذاب و ارزان‌قیمت عرضه کنند، سرمایه‌گذاری سنگینی در بخش نرم‌افزار و هوش مصنوعی انجام دهند و کارایی فرآیندهای توسعه و تولید را بهبود بخشند. علاوه بر این، ارتقای شرایط زیرساختی کشور از جمله کاهش هزینه‌های انرژی، اصلاح ملاحضات مالیاتی، کاهش بوروکراسی و بهبود زیرساخت‌های logistics از الزامات حیاتی برای بقای این صنعت در آلمان به شمار می‌رود.